سروصداهاي كنوني بر سر موضوع تغييرات جوي همه به گوش بسيار آشنا مي‌رسند. آلمان، ميزبان اجلاس امسال گروه هشت، سعي مي‌كند جهان را به توافق برسر اقداماتي ترغيب كند كه پس از سال 2012 لازم‌الاجرا شناخته شده است. در اين سال پروتكل كيوتو در مورد كاهش گاز‌هاي گلخانه‌اي به اجرا گذارده خواهد شد.
اما آمريكا به اهداف دشواري كه اروپاييان مي‌خواهند مورد توافق واقع شده و به امضا برسد علاقه‌اي ندارد و پيشنهاد مي‌كند مذاكرات جداگانه‌اي بين بزرگ‌ترين توليدكنندگان گاز‌هاي گلخانه‌اي برگزار شود. اما حاميان و مدافعان محيط‌زيست اين كشور را متهم كرده‌اند كه سعي مي‌كند موضوع را كم‌اهميت جلوه دهد.
شرايط بسيار شبيه به همان وضعيتي است كه در سال 2001 منجر به عقب‌نشيني آمريكا از پذيرش توافق كيوتو شد.
اما اين نتيجه‌گيري كه نسبت به آن زمان چيزي تغيير نكرده هم نادرست است.
رفتارها طي شش سال گذشته تغيير بسيار كرده است و مهم‌ترين تغييرات در ميان فعالان اقتصادي مشهود است.
تا همين اواخر فعاليت‌هاي اقتصادي از اين ايده كه وضعيت جوي كره‌زمين در حال تغيير است چشم‌پوشي مي‌كرد. عقيده بر اين بود كه صنعت منجر به تخريب كره زمين شده است و بنابراين مي‌بايست تاوان تبعات آن را بپردازد. به دليل آنكه شركت‌ها نمي‌توانستند خسارت آنچه را كه فرض شده بود آنها انجام داده‌اند، بپردازند، ترجيح دادند اين بحث را مطرح كنند كه چنين چيزي اصلا روي نداده است. اما ديگر اين‌طور نيست. اين روز‌ها فعالان اقتصادي در رقابتي تنگاتنگ سعي دارند ثابت كنند كه فعاليت‌هايشان از ديگران سبزتر يا به اصطلاح پاك‌تر است. علت آن تاحدودي مربوط مي‌شود به اينكه سياست مرتبط با تغييرات جوي در آمريكا با سرعت بسيار زياد متحول شده است. پنج لايحه در كنگره اين كشور كنترل‌هاي دولت فدرال را در اين مورد تشريح مي‌كند. اغلب نامزد‌هاي انتخابات رياست جمهوري سال 2008 از اين پنج لايحه دفاع مي‌كنند. كاليفرنيا هم‌‌اكنون اهدافي را براي كاهش گاز دي‌اكسيدكربن دنبال مي‌كند و ساير ايالت‌ها هم طبق برنامه‌ريزي‌ها قصد تبعيت از آن را دارند بسياري از مديران كل شركت‌ها به اين نتيجه رسيده‌اند كه كنترل‌هاي دولت فدرال مي‌بايست بهتر از تنها وضع قوانين ايالتي باشد و اگر قوانين فدرال به اجرا گذارده شوند، شركت‌ها مي‌بايست از آنها حمايت كنند و در طراحي اهداف آنها مشاركت داشته باشند. درواقع هر چه نياز به اين اقدامات بيشتر احساس شود، دنياي ما سبزتر خواهد شد.
نسيم تغييرات
اما شركت‌ها تنها از ترس قوانين مجبور به پاكسازي فعاليت‌هايشان نشده‌اند. انرژي پاك‌تر به معناي استفاده از تكنولوژي‌هاي نوين و درآمدهاي بيشتر است. فعالان اقتصادي كه نگران هستند مبادا با مشكلات مربوط به توليد كربن در آينده مواجه شوند بايد بيشتر به عقايد ال‌گور معاون رييس جمهور سابق آمريكا توجه كنند يعني بايد در تكنولوژي‌هايي سرمايه‌گذاري كنند كه انرژي پاكيزه‌تري توليد مي‌كنند.
هم‌اكنون چشم‌اندازي تازه در سرمايه‌گذاري‌ ايجاد شده است. در سال 2003 يعني آخرين سالي كه ارقام مربوط به آن در دسترس است، صنعت توليد نيروي برق آمريكا كه گفته مي‌شود آلوده‌كننده‌ترين فعاليت جهان است، نسبت به صنعت توليد غذاي حيوانات خانگي سهم كمتري را به تحقيقات و توسعه خود اختصاص داد. اما براساس آخرين گزارش كه در هفته اخير منتشر شد، اين روند در حال تغيير است.
براساس آمار منتشره توسط يك شركت تحقيقاتي به نام نيوانرژي فايننس، سرمايه‌گذاري جهاني در توليد انرژي‌هاي قابل جايگزيني، بيوفيلو‌ها و تكنولوژي‌هاي كم‌كربن از 28ميليارد دلار در سال 2004 به 71ميليارد دلار در سال 2006 افزايش يافت. ارزش سهام شركت‌هاي مجهز به انرژي‌هاي پاك، صعودي ناگهاني داشته است.
سرمايه‌داران بزرگ منطقه سيليكون ولي آمريكا، همه سرمايه‌هاي خود را به اين موضوع معطوف كرده‌اند و متقاعد شده‌اند كه مي‌توانند تجارت تكنولوژي‌هاي نوين را رونق دهند، قيمت‌ها را كاهش دهند و درست همان‌طور كه انقلابي در تجارت نرم‌افزار به وجود آورند مي‌توانند در اين بخش هم تحولي عظيم را به وجود آورند. شركت‌هاي فني، خودروسازان، توليدكنندگان برق، نگران از آنكه از قافله عقب بمانند، سرمايه‌گذاري‌هاي خود را در انرژي‌هاي قابل جايگزيني و بيوفيل‌ها افزايش مي‌دهند.
اگر جنرال‌الكتريك و بريتيش پتروليوم پول خود را صرف تكنولوژي‌هاي پاك‌تر كنند، هزينه‌ها كاهش خواهد يافت. قيمت هر وات از انرژي خورشيدي از حدود 20دلار در دهه 70 ميلادي به 70/2دلار در سال 2004 رسيد. (اگرچه كه كمبود سيليكون به دليل افزايش تقاضايي كه در پي يارانه‌هاي سرسام‌آور آلمان به وجود آمد، از سال 2004 به بعد باعث افزايش اين قيمت شد). قيمت انرژي بادي از هر كيلو وات ساعت 2دلار در دهه 70 ميلادي هم‌اكنون به 5 تا 8 سنت رسيده است. در حالي كه اين رقم براي انرژي ذغال‌سوز 2 تا 4 سنت است.
سرمايه‌گذاري‌‌هاي بيشتر منجر به كاهش بيشتر اين قيمت‌ها خواهند شد. هرچه اين فاصله كمتر شود هزينه‌هاي تبديل انرژي‌هاي كثيف به انرژي‌هاي پاك بيشتركاهش مي‌يابد.
با وجود همه اينها علاقه شديد فعالان اقتصادي به انرژي‌هاي پاك اقدامي سبز اما شكننده در چشم‌ اندازه تاريك به نظر مي‌رسد. اتفاقات زيادي ممكن است روي دهد كه آن را با لطمه مواجه سازد. به عنوان مثال كاهش دائمي قيمت نفت مي‌تواند سرمايه‌گذاري در تكنولوژي‌هاي پاك‌تر اما گران‌قيمت‌تر را تحت تاثير قرار دهد. اما خطر بزرگ‌تري كه اين اقدامات را تهديد مي‌كند، سياسي است. بخش‌هاي مختلف اقتصادي به اين دليل اقدام به جايگزيني سوخت‌هاي فسيلي كرده‌اند كه مي‌‌دانند انتشار گاز كربن در آينده با محدوديت‌هاي قانوني مواجه خواهد شد. اگر دولت‌ها براي كاهش انتشار اين گاز وارد عمل نشوند، اين سرمايه‌گذاري‌ها در نهايت با شكست مواجه خواهند شد.
يك حقيقت قابل اطمينان
بهترين راهكار براي دولت‌ها در جهت تشويق سرمايه‌گذاري در انرژي‌هاي پاك تخصيص جريمه براي آلايندگي است. اين كار از طريق قيمت‌گذاري بر انتشار گاز دي‌اكسيد كربن ممكن است. براساس اعلام هيات بين‌الدولي تغييرات جوي، قرار است اين سازمان تحت نظارت سازمان ملل اجماعي را در اين زمينه ترتيب دهد تا قيمت هر تن دي‌اكسيد كربن تا سال 2020 بين 20 تا 50دلار تعيين شود. قيمت 50دلاري قيمت بنزين را در آمريكا تا حدود 15درصد و قيمت انرژي برق را تا 35درصد افزايش خواهد داد.
قيمت كربن مي‌تواند از طريق ماليات و يا از طريق يك نظام نظارت بر سرمايه و تجارت اخذ شود. روش دوم مي‌تواند چيزي مشابه روشي باشد كه اروپا پس از امضاي موافقتنامه كيوتو تدوين كرد. اما روش اخذ ماليات براي كربن ارجحيت دارد. چون در اين صورت شركت‌ها قادر خواهند بود در برنامه‌هاي سرمايه‌گذاري خود قيمتي ثابت را براي آن لحاظ كنند. اما هم فعالان اقتصادي و هم سياستمداران به طرز عجيبي نسبت به كلمه «ماليات» حساسند.
نظام نظارت بر سرمايه و تجارت عملي‌تر مي‌نمايد اما در اين صورت قيمت بايد در حدي تعيين شود كه بر تصميمات بازرگاني و تجاري تاثير گذارد. البته روش اروپا چنين تاثيري را نمي‌گذارد.
چون قيمت آنقدر در نوسان و متغير و در بيشتر اوقات آنقدر كم است كه نمي‌تواند در الگوهاي سرمايه‌گذاري چندان تغييري ايجاد كند.
اما اروپا نظام خود را چنان سختگيرانه كرده است كه قيمت كربن روبه افزايش است و كم كم تفاوت‌هايي را نسبت به گذشته ايجاد مي‌كند. ولي واقعيت اين است كه اروپا به تنهايي نمي‌تواند سياره ما را نجات دهد.
عملكرد آمريكا در اين مقطع زماني از اهميت بسزايي برخوردار است. نه فقط به اين علت كه آمريكا بزرگترين آلوده كننده جهان است، بلكه به خاطر آنكه بدون مشاركت آمريكا در اين اقدامات دو كشور ديگري كه در آينده به بزرگترين آلوده كنندگان جهان تبديل خواهند شد. يعني چين و هندوستان هم اقدامي نخواهند كرد.
بهترين خبر در زمينه مبارزه با تغييرات جوي اين است كه بخش‌هاي اقتصادي به طور جدي شروع به سرمايه‌گذاري در انرژي‌هاي پاك كرده‌اند. ولي اين سرمايه‌گذاري‌ها تنها در صورتي ثمر بخش خواهد بود كه دولت‌ها خود را براي تعيين قيمت كربن آماده سازند. هزينه‌هاي اين اقدام چندان زياد نيست امام هزينه‌هاي انجام ندادن آن بسيار زياد خواهد بود.