![]() |
اما روز جمعه بيست و دوم ژوئن هيچ اثري از آقاي پوتين و همراهانش هنگام موافقت تيانكي- بيپي براي فروش اموالش به گاز پروم نبود. گاز پروم شركت بزرگ دولتي گاز روسيه است. طي تنها چهار سال آقاي پوتين از يك دولت شركتهاي نفتي غربي به يكي از قابل توجهترين دشمنان آنها تبديل شده و اين مساله عواقب شديدي را براي اين صنعت در پي داشته است.
از زمان فروپاشي شوروي سابق، شركتهاي خارجي در نتيجه دسترسي به ذخاير عظيم و در حال استخراج نفت و گاز روسيه منافع زيادي عايد خود كردند. در دهه 90 ميلادي شركتهاي اكسون موبيل و رويال داچشل، در ميان ساير شركتها، توافقنامه شراكت در توليد را براي ميادين مشخص نفت و گاز به امضا رساندند.
ساير شركتهاي خارجي سهم كمتري در شركتهاي نفتي روسيه داشتند. اما بريتيش پتروليوم تنها شركت خارجي بود كه قرار شد چنين سهمي عظيمي (نصف سهام) از يك شركت نفتي بزرگ روسيه را خريداري كند.
اما راهاندازي شركت تيانكي- بيپي، كه به نظر ميرسيد نشانه روند جديد كاهش سرمايهگذاري خارجي در صنعت نفت روسيه باشد، در حقيقت اوج اين مساله را رقم زد.
ابتدا پوتين با يوكاس شروع كرد. اين يك شركت خصوصي نفتي بود كه سهامداران خارجي بسياري داشت و هدايت آنها را ميخاييل خودروفسكي برعهده داشت.
خودروفسكي درحال مذاكره با اكسون موبيل و شورون در مورد فروش احتمالي سهام اين شركت بود.
اما مقامات اين شركت را به تقلب در پرداخت ماليات متهم كردند و خودروفسكي به جرم جعل و تقلب خود را در زندان يافت.
پس از آن دولت نگاه خود را به شل دوخت. اين شركت در حال توسعه چندين ميدان نفت و گاز جزيره ساخالين واقع در شرق دور روسيه بود. پس از آنكه مقامات دولتي شكاياتي را درباره آلوده كردن محيط زيست از اين شركت مطرح كردند، شل و شركايش معناي جو حاكم را دريافتند و بخش عمده سهام اين پروژه را به گاز پروم دولتي فروختند.
چيزي شبيه به همين داستان براي تيانكي- بيپي روي داد. اين شركت صاحب سهم عمده در كوويكتا بود. كوويكتا يك ميدان بزرگ گازي در سيبري شرقي است. اما اين شركت قادر نبود ميزان توليدي را كه مقامات برايش تعيين كرده بودند محقق كند و گاز پروم كه در صادرات گاز به تنها قطب موجود تبديل شده بود، از راهاندازي هرگونه لوله صادرات گاز امتناع كرد. پس از آنكه مقامات تهديد كردند كه مجوز آنها را لغو خواهند كرد و دادگاهها از مداخله در اين جريان سرباز زدند، تيانكي- بيپي موافقت كرد كه سهام خود را به گاز پروم به مبلغ حدود 800ميليون دلار بفروشد. البته تسويه حساب نهايي هنوز انجام نشده است. تيانكي- بيپي مدتهاي مديدي بود كه با گاز پروم درباره كوويكتا مذاكره ميكرد تا بخش اعظم سهام اين پروژه را به آن بفروشد اما گاز پروم از هرگونه معاملهاي اجتناب ميورزيد. اكنون هم منتقدان بر اين باورند كه گاز پروم علاقمند است سهامداران روسي تيانكي- بيپي يا سهامداران بريتيش پتروليوم را بخرد.
اما پس از اين تحولات اخير، آينده صنعت نفت روسيه هم در هالهاي از ابهام است.
شركتهاي خارجي كه در صدر آنها اكسون قرار دارد، سهم عمده پروژه بزرگ ديگري را در ساخالين كنترل ميكنند، تا حدودي به اين علت كه از سوي شركت رزنفت كه سهم كمتري را در پروژه دارد مورد حمايت قرار ميگيرد. سياستمداران روسيه روشن كردهاند كه در آينده همه ميادين بزرگ نفت و گاز توسط شركتهاي روسي مورد بهرهبرداري قرار خواهند گرفت. اما اغلب ناظران شك دارند كه آنها توانايي چنين كاري را به تنهايي داشته باشند. شركت شلهنوز در پروژه ساخالين كه گاز پروم نمايندگي روسي آن را بر عهده دارد مداخله دارد. در مجموع گاز پروم و رزنفت، شريك دولتي گاز پروم در صنعت نفت، كندتر از شركتهاي خصوصي ميادين جديد را مورد بهرهبرداري قرار ميدهند.
اين كندي بر قيمت نفت تاثير ميگذارد. در اواسط دهه 90 ميلادي توليد نفت روسيه دچار رونق شد. از سال 1999 تا سال 2004 مازاد توليد روسيه بيش از يكسوم مجموع مازاد توليد جهاني را به خود اختصاص ميداد. اما پس از آنكه كنترل بخش عمده داراييهاي نفتي اين كشور به دست دولت افتاد، رشد توليد دچار افت شديد شد.
توليد مايوسكننده روسيه و ساير كشورها همچنان در قيمت بالاي نفت تاثير دارد و تحولات اساسي در صنعت نفت روسيه ميتواند تاثير بسزايي بر وراي مرزهاي اين كشور گذارد.