![]() |
از زماني كه در دهه 80ميلادي اين عبارت به صورت قانوني و رسمي به عنوان يكي از دلايل مرگومير در ژاپن شناخته شد، تعداد متقاضيان كارهاي دولتي افزايش يافت. تعداد پروندههاي قضايي ناشي از امتناع دولت براي پذيرش درخواستهاي اشتغال هم چند برابر شد.
در سال 1988 تنها حدود 4درصد از درخواستهاي اشتغال با موفقيت روبهرو شدند. تا سال 2005 اين سهم به 40درصد افزايش يافت. اگر محرز شود كه مرگي كاروشي بوده است، اعضاي خانواده بازمانده ميتوانند سالانه جريمهاي حدود 20000دلار از دولت بگيرند، گاهي هم اين امكان وجود خواهد داشت كه خسارتي يك ميليون دلاري از شركت مربوطه اخذ شود. در عوض اگر نوع يك مرگ كاروشي تشخيص داده نشود، خانواده بازمانده تقريبا هيچ مبلغي دريافت نخواهد كرد.
به تازگي يك دادگاه محلي شركتها را براي تغيير روش تحتفشار گذارده است.
روز سيام ماه نوامبر دادگاه بخش ناگوياي ژاپن ادعاي هيروكو اوچينو را مبنيبر اينكه مرگ همسرش كنيچي، از كاركنان نسل سوم شركت تويوتا، در سال 2002 و در سن 30سالگي از نوع كاروشي است، پذيرفت.
كنيچي در ساعت 4 صبح هنگامي كه بر سر كار بوده است، فوت كرده بود. او طي شش ماه پيش از مرگش، هر ماه 80ساعت اضافهكاري داشته است. آقاي اوچينو در همان هفتهاي كه جان سپرد به همسرش گفته بود: «شادترين لحظه زندگيام زماني است كه ميتوانم بخوابم.» او با مرگش، دو فرزند يك ساله و سه ساله خود را يتيم كرد.
اوچينو كه مدير كنترل كيفيت بود، مدام در حال آموزش كارگران بود، در جلسات متعدد شركت ميكرد و حتي وقتي در خط توليد نبود، گزارش مينوشت. شركت تويوتا تقريبا همه آن اضافهكاريها را داوطلبانه و مجاني محاسبه ميكرد. دفتر نظارت بر استانداردهاي كار اين شركت هم كه بخشي از وزارت كار كشور ژاپن است هم همين روش را در پيش گرفته بود. اما حكم دادگاه مبنيبر اين است كه اين ساعتهاي كاري طولاني بخشي مجزا از شغل او بوده است. روز چهاردهم دسامبر، دولت ژاپن تصميم گرفت با حكم اين دادگاه محلي مخالفت نكند.
حكم اين دادگاه از اين جهت حائز اهميت است كه ميتواند موجب افزايش فشار بر شركتهايي شود كه «زمان اضافه مجاني» از كاركنانشان كار ميكشند (كاري كه كارمند موظف به انجام آن است اما پولي بابتش دريافت نميكند) و آنها را ملزم به پرداخت پول براي آن كند. اين موضوع ميتواند امواج شوكزا در سرتاسر دنياي شركتهاي ژاپن به وجود آورد؛ يعني در همان جايي كه ساعتهاي بسيار طولاني كار امري طبيعي شده است. آمار و ارقام رسمي حاكي از آن است كه ژاپنيها سالانه 1780 ساعت كار ميكنند؛ يعني كمتر از آمريكاييها (1800 ساعت در سال) و بيشتر از آلمانيها (1440 ساعت در سال).
اما اين آمار گمراهكننده است، چون دولت ژاپن «زمان اضافه مجاني» را محاسبه نميكند. ساير منابع خبري نشان ميدهد كه از هر سه مرد شاغل 30 تا 40 ساله در ژاپن يك نفر بيش از 60 ساعت در هفته كار ميكند و نيمي از آنها بابت اضافه كاريشان هيچ پولي دريافت نميكنند.
كارگران كارخانجات از اولين ساعات روز به سركار ميآيند و تا آخرين ساعات تا ديرهنگام آنجا ميمانند، بدون آنكه اضافه حقوقي دريافت كنند. شهريه دورههاي آموزشي كه در تعطيلات آخر هفته به آنها ارائه ميشود، پرداخت نميشود.
طي 20 سال ركود اقتصادي اخير، بسياري از شركتها كاركنان نيمه وقت را به جاي كاركنان
تمام وقت جايگزين كردند. كاركنان عادي كه از استخدام عمري خود بهره ميبرند، در عوض استفاده از اين مزيت، خود را موظف به كار در ساعات اضافي ميدانند تا مبادا شغل آنها هم به شغلي موقت تبديل شود. عوامل فرهنگي نيز بر اين جريان تاثير ميگذارد. كار سخت به عنوان معجزه اقتصادي پس از جنگ در ژاپن مورد احترام است. ارزش فداكردن خود منافع گروه را نسبت به منافع فردي در اولويت قرار ميدهد. شركت تويوتا كه بر سر عنوان بزرگترين خودروساز جهان با جنرال موتورز در چالش است، اغلب به خاطر بهرهوري و انعطافپذيري نيروي كارش مورد ستايش قرار ميگيرد.
اما خانم اوچينو نظري متفاوت دارد. او ميگويد: «علت اين است كه بسياري از افراد آنقدر اضافهكاري مجاني براي اين شركت انجام ميدهند كه تويوتا ميتواند سود هنگفتي را به خود اختصاص دهد. من اميدوارم برخي از اين سودها صرف كمك به كاركنان و خانوادههاي آنها شود. اين اقدام خواهد توانست تويوتا را به يك رهبر جهاني واقعي تبديل كند». قرار است اين شركت در آينده از وقوع كاروشي جلوگيري كند.