با از ميان برداشتن تحريم‌هاي آمريكا عليه آفريقاي جنوبي در جولاي سال 1991 و حذف محدوديت‌هاي سازمان ملل چند سال پس از آن، درهاي اين كشور به روي جهان گشوده شد

شركت‌هاي بزرگ آفريقاي جنوبي بال‌هاي خود را به سوي خارج از مرزهاي كشورشان گشوده‌اند. اگر در مراكز خريد منداهيل و آركادس منطقه لوزاكا قدم بزنيد به راحتي از ياد مي‌بريد كه در پايتخت زامبيا هستيد. براي كساني كه از جنوب آفريقا به شمال آن مسافرت مي‌كنند، صحنه‌ها به طرز حيرت‌آوري برايشان آشنا است. چون آنها مي‌توانند از فروشگاه‌هاي شاپرايت يا وولورثز خريد كنند و به پيتزافروشي دبونير بروند و پيتزا بخورند. كارت‌هاي تلفن‌همراه پيش‌پرداختي ام‌تي‌ان در پشت ترافيك چراغ‌هاي قرمز فروخته مي‌شود و در شبكه تلويزيوني ام‌نت فيلم‌هاي متنوعي براي انتخاب بينندگان پخش مي‌شوند. ديگر تصور اينكه تنها 15سال پيش آفريقاي جنوبي تحت سلطه آپارتايد بود، غيرممكن است. اما پس از حذف تحريم‌ها و تسهيل كنترل سرمايه‌ها، شركت‌هاي آفريقاي جنوبي به سرعت به حد ساير كشورهاي جهان رسيدند.

اين مساله نه تنها فضاي تجاري را در اين كشور متحول كرد، بلكه فضاي تجاري كل منطقه تغيير كرد و تا حدودي اين موضوع مي‌تواند توضيح دهد كه چرا آفريقاي جنوبي به تازگي به همراه وزنه‌هاي مهم تجاري جهان يعني چين، هندوستان، برزيل و مكزيك به اجلاس جي8 دعوت شد.

هم‌اكنون در آفريقاي جنوبي بسياري از شركت‌هاي چندمليتي بزرگ به راه افتاده‌اند. موفقيت‌هاي آنها به‌طور ملموس نشان مي‌دهد كه چگونه شركت‌هاي كشورهاي در حال توسعه مي‌توانند در خارج از مرزهاي كشورشان به خصوص در بازارهاي نوظهور به ثمر بنشينند. حتي در مواقعي اين شركت‌ها توانايي آن را دارند كه در بازارهاي نوظهور از رقباي ثروتمند خود بهتر عمل كنند. به عنوان مثال شركت‌هاي انگلوامريكن و دبيرز از جمله معروف‌ترين شركت‌هاي معدني جهان به شمار مي‌روند. ساب ميلر به غول نوشابه‌سازي جهان تبديل شده. سپي در جهان توليد كاغذ به شهرت رسيده و لوازم خانگي ام‌تي‌ان در بسياري از كشورهاي آفريقايي زبانزد شده است. ديداتا كه يك شركت ارائه‌دهنده خدمات كامپيوتري است در بيش از 30 كشور جهان فعال است.

سال گذشته شركت قديمي ميوچال كه بزرگ‌ترين موسسه مالي آفريقاي جنوبي است، شركت بيمه كشور سوئد را خريداري كرد و ساسول كه يك شركت فعال در زمينه انرژي و مواد شيميايي است، در بيش از 20كشور جهان مشغول فعاليت است.

اما چه عاملي مي‌تواند توضيح خوبي براي توسعه سريع شركت‌هاي آفريقاي جنوبي در سطح جهان باشد؟

آزادي نلسون ماندلا در سال 1990 تغيير بزرگي را براي تجارت آفريقاي جنوبي به بار آورد اما اين تغييرات طي اغلب سال‌هاي دهه گذشته در داخل مرزهاي اين كشور تعريف مي‌شد.

با از ميان برداشتن تحريم‌هاي آمريكا عليه آفريقاي جنوبي در جولاي سال 1991 و حذف محدوديت‌هاي سازمان ملل چند سال پس از آن، درهاي اين كشور به روي جهان گشوده شد. اما شركت‌هاي آفريقاي جنوبي مجبور بودند در ابتدا، خود را معرفي كنند. ناتواني آنها در سرمايه‌گذاري خارجي باعث شد شركت‌هاي داخلي در يكديگر سرمايه‌گذاري كنند.

در نتيجه اين وضعيت، مجتمع‌هاي توليدي بزرگ در هم تنيده و پيچيده دورنماي تجاري اين كشور را تحت سلطه گرفتند. به عنوان مثال شركت آنگلوامريكن در كنار فعاليت‌هاي معدني در زمينه‌هاي بانكداري، بيمه و رسانه نيز به فعاليت پرداخت.

شركت بروريز آفريقاي جنوبي (اس‌اي‌بي) هم منافعي را در هتل‌ها، فروشگاه‌هاي زنجيره‌اي خرده‌فروش، كفش، مبلمان، منسوجات و كبريت‌سازي به خود اختصاص داد. براي شركت‌هاي كامپيوتري چون ديداتا، تاسيس 1983، تحريم‌ها به معناي آن بود كه تكنولوژي مورد نيازشان كه عمدتا آمريكايي بود، تا حد زيادي دور از دسترس بود. اين شرايط شركت را وادار كرد كه سيستم‌هاي خود را به راه اندازد و به خودكفايي برسد.

جرمي اورد، مدير شركت ديداتا مي‌گويد: «ما مجبوريم همه كارها را خودمان انجام دهيم.» به علاوه جداسازي آفريقاي جنوبي از ساير كشورهاي جهان، اين كشور را از صحنه رقابت‌ها دور كرد.

در حالي كه رقابت‌هاي جهاني مي‌توانستند به برخي از صنايع كمك كند تا رقابت‌هاي ملي برگزار كنند.

از زماني كه شركت‌هاي آفريقاي جنوبي اين امكان را به دست آوردند كه در خارج از مرزهاي كشورشان به فعاليت بپردازند، غول‌هاي تجارت اين كشور توانستند بسياري از مجتمع‌هاي صنعتي خود را به شركت‌هاي جهاني تبديل كنند و فعاليت آنها را بر بازارهاي خاص متمركز كنند.

اگرچه شركت‌هاي بزرگ همچنان دورنماي تجاري آفريقاي جنوي را تحت سلطه خود دارند، اما ناگزير در معرض رقابت‌هاي جهاني قرار گرفتند و فرهنگ تجاري آنها تغيير كرد.

هم‌اكنون آفريقاي جنوبي يكي از سرمايه‌گذاران عمده در ميان كشورهاي آفريقايي است و به توسعه اقتصادي منطقه كمك بسيار كرده است. معادن جديد به معناي صادرات بيشتر و ورود ارزهاي خارجي است. اكنون ميليون‌ها آفريقايي، اغلب براي اولين بار، به تلفن دسترسي دارند و آن را مديون شركت‌هاي ووداكام و ام‌تي‌ان هستند.

در اوگاندا و زامبيا شركت ساب ميلر براي توليد گندم خوشه‌اي با كشاورزان محلي كار مي‌كند. سرمايه‌گذاران آفريقاي جنوبي در مناطقي كه دچار معضل بيكاري است مشاغل رسمي ايجاد مي‌كنند.

اما تصوير كلي آن چنان كه بايد نويدبخش نيست. آفريقاي جنوبي گاهي به عنوان رهبر نئوامپرياليست ديده مي‌شود.

به عنوان مثال سوپرماركت‌ها متهم هستند كه محصولات آفريقاي جنوبي را به كنار مي‌رانند و كشاورزان كوچك را بيكار مي‌كنند. اما 85 درصد از سرمايه‌گذاري خارجي شركت‌هاي آفريقاي جنوبي در اروپا و آمريكاي شمالي انجام مي‌شود.

براساس گزارش سازمان همكاري‌هاي اقتصادي و توسعه، نيمي از سرمايه‌گذاري‌هاي خارجي مخابراتي در آفريقا توسط ساير كشورهاي در حال توسعه انجام مي‌شود. اگرچه چنين شركت‌هاي چند مليتي گاهي براي سرمايه‌گذاري در خارج از منطقه اصلي خود با مشكلاتي مواجه مي‌شوند، اما راز قدرت اين شركت‌ها در تعامل با دو دنياي فقير و غني نهفته است.

                                                                                                  منبع:اکونومیست